ဝဥမွာ မ်ိဳးစိတ္ေပါင္း(၂၀)ရွိပါတယ္။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ စိုက္တဲ့ဝဥမွာပဲ ေဒသတစ္ခုနဲ႕တစ္ခု စိုက္ၾကတဲ့မ်ိဳးေတြက မတူၾကဘူး။ ေမၿမိဳ႕နဲ႕ရွမ္းျပည္ေျမာက္ပိုင္းမွာ ကြန္ဂ်က္(conjak)၊ ရွမ္းေတာင္နဲ ႔ျမန္မာႏုိင္ငံ ေအာက္ပိုင္း ေဒသေတြမွာ ကမ္ပန္ႏ်ဴေလးတပ္စ္ (campanulatus) ၊ကရင္ျပည္နယ္မွာ ဘာမိုင္းကပ္စ္ (Burmaicus) နဲ႔ အြန္ကိုဖီလမ္ (oncophyllum) ဆိုတဲ့(၂)မ်ိဳး၊ ျမစ္ႀကီးနားနဲ႔ကသာမွာ ကာရမ္းဆစ္( Karamsis) နဲ႔ ဘာလ္ဘီဖာ ( Bulbifer)၊ သာယာဝတီနဲ႔ စစ္ေတာင္းျမစ္ေဘးေဒသေတြမွာ ခိုလိုႏိုစေပးတပ္စ္ (Cholonospathus) ပဲခူး၊သာယာဝတီနဲ႔ ေမာ္လၿမိဳင္ဘက္မွာ ပါပူရက္ဆန္႔စ္ (Purpuracsens) ဆိုၿပီးမ်ိဳးေတြမ်ားပါတယ္။ ပခုကၠဴ၊ေယာေဒသမွာ ခ်ိဳင့္က်တဲ့ေနရာေတြမ်ာ အေလ့က်ေပါက္ပါတယ္။ နတ္ေတာ္ျပာသိုမွာ ဝဥေပၚတယ္။ ဝဥပင္ဟာ ႏွစ္ရွည္ခံပင္ေပ်ာ့မ်ိဳးျဖစ္ၿပီး အပင္သက္တမ္း(၄)ႏွစ္ (၅)ႏွစ္က်မွ ပြင့္ၿပီး အပင္သက္ကုန္ဆံုးတဲ့ အမ်ိဳးျဖစ္ပါတယ္။ အဖိုပြင့္၊အမပြင့္သီးျခားပြင့္ၿပီး အပြင့္ေတြက အနံ႔ျပင္းပါတယ္။
မ်ိဳးပြားစိုက္ေသာနည္းမ်ား
----------------------------
• အပြင့္ကေန အသီးသီးၿပီး အသီးကရတဲ့အေစ့ကိုလည္း အပင္စိုက္ၾကပါတယ္။ ဥေတြျဖစ္တဲ့အတြက္ ေျမေအာက္မွာရွိတဲ့ ပင္စည္သိုေလွာင္ပိုင္း၊ ပင္မဦးႀကီးေတြကေန မိုးရာသီမွာ မိုးက်လာရင္ ေျမေပၚကို အပင္ေပါက္လာပါတယ္။
• အရြက္႐ိုးတံအရင္းမွာရွိတဲ့ မ်ိဳးျပန္႔ပြားႏုိင္တဲ့ အဖုေလးေတြကေနလည္း မ်ိဳးပြားစိုက္ၾကပါတယ္။
• အျမစ္ေတြမွာျဖစ္တဲ့ဥေလးေတြကေနလည္း မ်ိဳးပြားစိုက္ၾကပါတယ္။
ျပည္ပမ်ိဳးေတြဟာ ေဒသမ်ိဳးေတြထက္ သက္တမ္းပိုၿပီးေတာ့ တိုေတာင္းပါတယ္။ မူကာကူ (Mukaku) နဲ႔ ရွီနာစူ (Shinasoo) မ်ိဳးေတြက ဂ်ပန္မ်ိဳးေတြျဖစ္ပါတယ္။ ကြန္ဂ်က္ (Conjak) မ်ိဳးက အပင္အျမင့္ (၂-၄)ေပထိ ရွိပါတယ္။ မိုးရြာတာနဲ႔အစို႔ထြက္လာၿပီးေတာ့ ႐ိုးတံအစိမ္းနဲ႔ ဥက ပန္းေရာင္အႏုရွိပါတယ္။ အရြက္ေတြမွာလည္း မ်ိဳးပြားႏုိင္တဲ့ ဂလင္း လို႔ေခၚတဲ့ ဥငယ္ေလးေတြအမ်ားႀကီးရွိၿပီးေတာ့ မ်ိဳးပြားယူလို႔ရပါတယ္။
စိုက္ပ်ိဳးဖို႔ မ်ိဳးယူျခင္း
---------------------
• မ်ိဳးဥကိုအပင္ညိဳးခ်ိန္ေအာက္တိုဘာ-ဒီဇင္ဘာမွာတူးယူပါ။ ေျခာက္ေသြ႕ေအးျမၿပီး ေလသလပ္တဲ့ ေနရာမွာ အႀကီးအေသးခြဲၿပီးသိမ္းပါ။
• ၁ပိႆာနဲ႔အထက္ဥေတြကို ဝဥပန္းခိုင္ထုတ္ဖို႔သီးသန႔္စိုက္ပ်ိဳးပါ။
• ဝဥပန္းခိုင္ကေန ထုတ္လုပ္ ရရွိတဲ့ မ်ိဳးေစ့ေတြကို သဲစိုေဘာင္မွာ ပ်ိဳးၿပီး ၅က်ပ္သားမွ၁၀ သားခန႔္ရွိတဲ့ မ်ိဳးဥကိုထုတ္ယူပါ။
• ေျမႀကီးထဲရွိ ဝဥမႀကီးေပၚက အဖုေတြကို ဖဲ့ၿပီး မ်ိဳးဥအတြက္စိုက္ပ်ိဳးပါ။
• ဝပင္သက္တမ္း ၃ႏွစ္ နဲ႔ ၄ႏွစ္မွာ မ်ိဳးသီးရပါတယ္။ စက္တင္ဘာ၊ ေအာက္တိုဘာလ ဝပင္ညိဳးခ်ိန္မွာ ဝသီး ရင့္မွည့္ၿပီျဖစ္တဲ့အတြက္ အသီးေတြကို ခူးၿပီးအႀကီးအေသးခြဲၿပီး မ်ိဳးအျဖစ္ေနာက္ရာသီ စိုက္ဖို႕သိမ္းႏိုင္ပါတယ္။